आदिवासी आणि दुर्गम भागांसाठी मोठी समस्या असलेल्या मलेरियाच्या (Malaria) उच्च जोखमीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी गडचिरोली जिल्ह्यात ‘मलेरिया निर्मूलन मोहीम (Malaria Elimination Initiative)’ सुरू झाली आहे. या मोहिमेद्वारे तपासणी, उपचार आणि जनजागृतीवर भर देऊन महाराष्ट्राला 2030 पर्यंत मलेरियामुक्त (Malaria-free Maharashtra) करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

मोहिमेची कार्यपद्धती आणि मुख्य उपाय

गडचिरोली जिल्हा प्रशासनाने या मोहिमेच्या यशस्वीतेसाठी कंबर कसली आहे. जिल्हाधिकाऱ्यांच्या नेतृत्वाखाली एक विशेष टास्क फोर्स तयार करण्यात आले आहे. सार्वजनिक आरोग्य विभाग (Public Health Department), स्थानिक सामाजिक संस्था आणि स्वयंसेवी गट यांच्या मदतीने हे पथक मलेरियाचा धोका असलेल्या भागांमध्ये एकत्रितपणे काम करत आहे. या उपक्रमाला टीसीआय फाउंडेशन (TCI Foundation) आणि ग्लोबल फंड (Global Fund) सारख्या संस्थांचे आर्थिक पाठबळ मिळत आहे.

मलेरियाचा प्रसार थांबवण्यासाठी अनेक महत्त्वाचे उपाय हाती घेण्यात आले आहेत:

• घरोघरी आरोग्य तपासणी: आरोग्य कर्मचारी प्रत्येक घरात जाऊन लोकांचे आरोग्य तपासत आहेत. ताप असलेल्या रुग्णांना लगेच मलेरियाची तपासणी (Malaria Testing) केली जात आहे.
• त्वरित उपचार: रुग्ण आढळल्यास त्यांच्यावर त्वरित उपचार केले जात आहेत, जेणेकरून रोगाचा प्रसार थांबू शकेल.
• जनजागृती आणि प्रतिबंध: लोकांना स्वच्छतेचे महत्त्व पटवून दिले जात आहे. साचलेल्या पाण्यावर जंतुनाशक फवारणी बरोबर मच्छरदाण्यांचा (Mosquito Nets) वापर करण्यासाठी जागरूक केले जात आहे.

आव्हाने आणि धोरणात्मक बदल

सार्वजनिक आरोग्य तज्ञ डॉ. स्नेहा पाटील सांगतात, “मलेरियाचा नायनाट करायचा असेल तर केवळ औषधोपचार पुरेसा नाही; लोकांमध्ये जागृती करणे, स्वच्छता राखणे आणि साचलेल्या पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे हे तितकेच महत्त्वाचे आहे.”

आरोग्य विभागाच्या (Health Department) वतीने गावागावांमध्ये तपासणी केंद्रे वाढवण्याचा प्रस्ताव आहे, जेणेकरून कोणत्याही रुग्णाला वैद्यकीय मदत मिळवण्यासाठी लांब प्रवास करावा लागणार नाही. तसेच, दरवर्षी मलेरियाच्या (Malaria) घटनांचा डेटा गोळा करून आणि त्यांची नियमित समीक्षा करून मोहिमेची परिणामकारकता तपासली जाईल.

हा उपक्रम गडचिरोलीसारख्या दुर्गम भागासाठी केवळ एक वैद्यकीय उपाय नाही, तर एक महत्त्वाकांक्षी धोरणात्मक बदल आहे. ‘2030 पर्यंत मलेरियामुक्त भारत’ या राष्ट्रीय ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी गडचिरोलीतील ही मोहीम एक आदर्श उदाहरण ठरू शकते.