महाराष्ट्र आज भारताच्या तंत्रज्ञान क्षेत्रात सर्वात पुढे जात आहे. भविष्यात AIआणि डिजिटलायझेशन हे अर्थव्यवस्थेचे इंजिन असणार आहे. हे महाराष्ट्र सरकार वेळीच ओळखले असून त्या दिशेने अग्रेसर होण्यासाठी Maharashtra Vision 2030 जाहीर केली आहेत. AI, फिनटेक, स्टार्टअप्स आणि डिजिटल पायाभूत सुविधा (Digital Infrastructure) या क्षेत्रांमध्ये वेगाने विकास होत असून मुंबई-पुणे IT कॉरिडॉरने (Mumbai-Pune IT Corridor) देशातील टॉप टेक डेस्टिनेशन्समध्ये आपले स्थान मजबूत केले आहे.
Maharashtra Vision 2030: धोरण आणि प्रमुख उद्दिष्टे
महाराष्ट्र सरकारने नुकतीच ‘ महाराष्ट्र व्हिजन 2030’ (Maharashtra Vision 2030) पॉलिसी जाहीर केली आहे. या धोरणांतर्गत, राज्य सरकारने अनेक महत्त्वपूर्ण उद्दिष्टे निश्चित केली आहेत:
- Artificial Intelligence (AI), Machine Learning (ML), Blockchain आणि Cloud Computing यांसारख्या तंत्रज्ञानामध्ये गुंतवणूक वाढवण्यावर भर दिला जात आहे.
- डिजिटल दरी कमी करण्यासाठी ग्रामीण भागात डिजिटल साक्षरता वाढवण्यासाठी विशेष ‘डिजिटल ग्राम’ (Digital Gram) योजना सुरू करण्यात आल्या आहेत.
- सरकारी सेवा 100% ई-गव्हर्नन्स (E-Governance) माध्यमातून नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्याचे महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
स्टार्टअप्स आणि इनोव्हेशनला प्रोत्साहन
पुणे आणि मुंबई ही शहरे आधीपासूनच देशाची स्टार्टअप हब म्हणून ओळखली जातात. आता ही क्रांती नाशिक, नागपूर आणि औरंगाबाद सारख्या शहरांमध्येही पसरत आहे, जिथे नवीन IT पार्क (IT Park) आणि इनोव्हेशन सेंटर्स उभारले जात आहेत. सध्या महाराष्ट्रामध्ये 13,000 पेक्षा जास्त नोंदणीकृत स्टार्टअप्स कार्यरत आहेत. यात FinTechआणि HealthTech स्टार्टअप्सना सर्वाधिक निधी मिळत आहे. युवा पिढीला तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण देण्यासाठी सरकार लवकरच AI Innovation Labs स्थापन करणार आहे.
उद्योगात AI, Industry 4.0 चा वापर
औद्योगिक क्षेत्रातही महाराष्ट्र AI आणि ऑटोमेशनचा (Automation) वेगाने वापर करत आहे.
- ऑटोमोबाईल (Automobile), फार्मा (Pharma) आणि मॅन्युफॅक्चरिंगसारख्या (Manufacturing) महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये Industry 4.0 तंत्रज्ञानाची अंमलबजावणी सुरू आहे.
- राज्यातील शेतीत तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवण्यासाठी शेतकऱ्यांसाठी ड्रोन (Drone) आणि स्मार्ट सेन्सरद्वारे (Smart Sensor) पिकांचे निरीक्षण आणि विश्लेषण केले जात आहे.
पुण्यात (Pune) AI-ML संशोधनासाठी खासगी आणि सरकारी भागीदारीतून एक अत्याधुनिक AI Excellence Centre उभारण्याची तयारी सुरू आहे.
सायबर सुरक्षा आणि डेटा सेंटर हब
मुंबई भारताची आर्थिक राजधानी असल्याने, येथे सायबर सुरक्षा (Cyber Security) आणि डेटा व्यवस्थापनाला (Data Management) विशेष महत्त्व दिले जाते. राज्यात १० पेक्षा जास्त हायपरस्केल डेटा सेंटर्स सुरू होणार आहेत, ज्यामुळे डेटा स्टोरेज आणि क्लाउड सेवांची (Cloud Services) क्षमता वाढेल. सायबर गुन्हेगारी रोखण्यासाठी राज्य पोलीस दलात स्वतंत्र ‘Cyber Command Centre’ स्थापन करण्यात आले आहे.
महाराष्ट्रआज भारताच्या तंत्रज्ञान क्षेत्रात सर्वात पुढे जात आहे. AI आणि डिजिटलायझेशन हे भविष्यातील अर्थव्यवस्थेचे इंजिन आहेत आणि महाराष्ट्र या इंजिनच्या ‘ड्रायव्हिंग सीट’वर असेल, असे सरकारचे मत आहे. हा वेग असाच कायम राहिल्यास, महाराष्ट्र लवकरच खऱ्या अर्थाने भारताची तंत्रज्ञान राजधानी बनेल.
